ALS Là Gì? Tổng Quan về Chứng Xơ Cứng Teo Cơ Một...

ALS Là Gì? Tổng Quan về Chứng Xơ Cứng Teo Cơ Một Bên

8425
Chia Sẻ
ALS

Chứng Xơ Cứng Teo Cơ Một Bên Là Gì?

Xơ cứng teo cơ một bên (ALS) là một chứng bệnh khiến cho các dây thần kinh trong não bộ và các tuỷ sống chết dần. Những dây thần kinh này được gọi là dây thần kinh vận động, và chúng điều khiển các cơ cho phép bạn di chuyển những phần khác nhau trên cơ thể. ALS còn được gọi là chứng bệnh của Lou Gehrig.

Những người mắc ALS sẽ dần dần bị tật. Tốc độ phát triển của bệnh đối với mỗi người là khác nhau. Một số người có thể sống cùng với căn bệnh qua hàng năm trời. Nhưng sau một thời gian, ALS sẽ khiến cho người bệnh gặp khó khăn trong việc đi lại, nói năng, ăn uống, nhai nuốt, và hít thở.

Những vấn đề này có thể dẫn đến chấn thương, bệnh tật, và thậm chí tử vong. Trong hầu hết các trường hợp, cái chết sẽ xảy ra trong 3 đến 5 năm sau khi những triệu chứng bắt đầu, mặc dù một số người có thể sống qua rất nhiều năm, thậm chí vài thập kỷ.

Có thể sẽ rất đáng sợ khi biết được bản thân mắc phải ALS. Hãy nói chuyện với bác sĩ của bạn, xin lời khuyên, hoặc tham gia vào các đội nhóm hỗ trợ để giúp bạn vượt qua được cảm xúc của bản thân. Những thành viên trong gia đình của bạn cũng cần có sự hỗ trợ và khuyên nhủ khi bệnh tình của bạn trở nên nặng hơn.

Chứng ALS rất hiếm gặp. Mỗi năm ở mỹ và ở hầu hết các nơi trên thế giới, chỉ từ 1 đến 2 người trên 100,000 người mắc phải ALS. Thông thường nam giới sẽ mắc bệnh nhiều hơn nữ giới. ALS có thể xảy đến ở bất kỳ độ tuổi nào, nhưng thường xuyên hơn ở khoảng trung niên và người lớn tuổi.

Điều gì gây nên ALS?

Các bác sĩ vẫn chưa tìm ra được nguyên nhân gây nên ALS. Cứ 1 trong 10 ca mắc bệnh thì theo dạng di truyền. Điều này nghĩa là 9 trên 10 trường hợp còn lại, một người bị mắc phải ALS không nhất thiết phải có người thân cũng mắc bệnh.

Các triệu chứng là gì?

Dấu hiệu đầu tiên của ALS thường là cảm giác yếu đi ở một bên chân, tay, mặt, hoặc lưỡi. Sự yếu ớt sẽ dần lan rộng đến cả hay tay và hai chân. Điều này xảy ra khi các dây thần kinh vận động chết dần, chúng sẽ ngừng gửi đi các tín hiệu đến các cơ. Do vậy các cơ sẽ không được điểu khiển để di chuyển. Qua một khoảng thời gian, khi không còn bất cứ dấu hiệu nào của dây thần kinh vận động điều khiển các cơ di chuyển, các cơ sẽ trở nên yếu dần và nhỏ đi.

Sau một thời gian, ALS cũng có thể gây nên:

  • Co giật cơ
  • Có vấn đề khi cử động tay và các ngón tay
  • Có vấn đề khi nói, nhai nuốt, ăn uống, đi đứng, và hít thở
  • Có vấn đề về trí nhớ, suy nghĩ, và thay đổi tính cách. Nhưng những triệu chứng này không phổ biến.

ASL không gây ra tê liệt, đau nhói dây thần kinh, hoặc mất cảm giác.
Những vấn đề về khả năng hô hấp, nhai nuốt và ăn uống đầy đủ là những biến chứng nghiêm trọng phổ biến của ALS. Khi các cơ ở vùng cổ họng và ngực yếu đi, việc nhai nuốt, ho và các vấn đề về hô hấp sẽ trở nên tồi tệ hơn. Chứng viêm phổi, tắc mạch ở phổi, suy phổi, và suy tim là một trong những nguyên nhân thường dẫn đến cái chết.

ALS được chẩn đoán bằng cách nào?

Có thể sẽ khó khăn để các bác sĩ chẩn đoán được liệu bạn có mắc ALS hay không. Kết quả sẽ không rõ ràng cho tới khi các triệu chứng trở nên trầm trọng hơn hoặc khi bác sĩ bắt đầu dùng nhiều bài kiểm tra hơn. Để biết được bạn có mắc ALS không, bác sĩ sẽ bắt đầu một bài kiểm tra vật lý và hỏi bạn về những triệu chứng cũng như sức khoẻ trước đây. Bạn cũng sẽ được kiểm tra các cơ bắp và sự hoạt động của các dây thần kinh.

Nếu chỉ vì cơ bắp yếu đi, mệt mỏi, cứng cơ, hoặc co giật thì không có nghĩa bạn mắc phải ALS. Những triệu chứng đó có thể được gây nên bởi những chứng bệnh khác. Vì vậy, hãy nói chuyện với bác sĩ nếu bạn gặp những triệu chứng ấy.

Những kiểm tra để xác định ALS hoặc tìm ra các nguyên nhân khác cho triệu chứng của bạn bao gồm:

  • Điện cơ đồ (EMG): kiểm tra này sẽ giúp đo mức phản ứng của cơ và thần kinh khi chúng hoạt động.
  • Chụp cộng hưởng từ trường (MRI): sẽ cho thấy được những vấn đề hoặc những chấn thương ở não bộ.
  • Khám dẫn truyền thần kinh: để kiểm tra hoạt động của các dây thần kinh

Nếu bác sĩ nghĩ bạn bị mắc ALS, họ sẽ dẫn bạn đến gặp một chuyên khoa thần kinh để kiểm định chắc chắn.

Chữa trị như thế nào?

Không có cách chữa khỏi cho bệnh ALS, nhưng việc điều trị sẽ giúp bạn khoẻ hơn và không bị phụ thuộc vào bệnh lâu nhất có thể. Ví dụ:

  • Phương pháp vật lý trị liệu có thể giúp bạn khoẻ hơn và dùng hết khả năng có thể mà bạn vẫn đang có.
  • Âm ngữ trị liệu có thể giúp bạn khi bị ho, nhai nuốt, và giao tiếp sau khi việc yếu cơ xảy ra ở vùng mặt, cổ họng, và ngực.
  • Các thiết bị và công cụ hỗ trợ cũng có thể giúp bạn di chuyển, giao tiếp, và sinh hoạt hàng ngày như tắm gội, ăn uống, và mặc quần áo. Ví dụ như gậy, khung tập đi, xe lăn, cầu dốc, tay vịn, dụng cụ nâng bồn cầu và vòi sen tắm. Bạn cũng có thể dùng các thanh giằng để giúp cho bàn chân, mắc cá chân, và cổ.
  • Các loại thuốc cũng giúp giảm những triệu chứng và làm cho bạn thấy thoải mái hơn. Có những loại dược phẩm giúp được cho nhiều triệu chứng khác nhau, như các vấn đề về cơ (tê cứng, đau nhói, co giật), chảy dãi nhiều, trầm cả và thay đổi tâm trạng bất thường, và loại bỏ những cơn đau.
  • Ống dẫn thức ăn cũng có thể giúp bạn hấp thụ đủ dưỡng chất để sống khoẻ lâu nhất có thể.
  • Các dụng cụ hỗ trợ hô hấp sẽ giúp bạn hít thở dễ dàng hơn khi các cơ bắt đầu yếu đi.

Một loại thuốc có tên riluzole (Rilutek) có thể giúp kéo dài sự sống khoảng 2 tháng. Nhưng nó không cải thiện được các triệu chứng hoặc chất lượng cuộc sống mà những người mắc phải ALS, những người quan tâm tới bệnh nhân, hoặc bác sĩ của họ có thể nhận thấy được. Hầu hết mọi người chấp nhận thuốc riluzole rất tốt, nhưng nó vẫn có thể gây triệu chứng phụ, bao gồm buồn nôn, ói, yếu ớt, chóng mặt, và ho. Việc điều trị với riluzole cũng khá đắt tiền.

Bạn Phải Đối Mặt Với Những Quyết Định Nào Khi ALS Bắt Đầu Phát Triển?

Nếu bạn hoặc gia đình bạn mắc phải ALS, hãy cố gắng tìm hiểu về căn bệnh và cách chăm sóc bệnh nhân nhiều nhất có thể. Việc nhận bao nhiêu điều trị cho những triệu chứng gây nên bởi ALS là một quyết định cá nhân mà chỉ có bạn và những người thân yêu mới có thể lựa chọn.

Tất cả những giá trị cuộc sống, mong muốn, và cần thiết là những điều quan trọng để nghĩ tới khi bạn quyết định mọi việc.

Khi các triệu chứng trở nên tồi tệ hơn, bạn có thể phải chọn giữa những liệu pháp điều trị khác nhau mà bạn muốn cho những vấn đề như hô hấp hoặc ăn uống. Ví dụ, liệu bạn có chấp nhận dùng máy để trợ giúp hô hấp nếu vấn đề hít thở của bạn trở nên trầm trọng? Bạn có muốn một ống dẫn thức ăn đặt trong bao tử nếu bạn sụt cân, không thể hấp thụ đủ calories bằng cách ăn uống thông thuồng, hoặc nếu bạn mất đi khả năng nhai?

Khi bạn chọn lựa, hãy nhớ rằng những điều phù hợp với một người mắc ALS chưa chắc đã như vậy với  những người khác. Việc thay đổi những quyết định của bạn trong quá trình mắc bệnh cũng rất bình thường. Bạn có thể thay đổi suy nghĩ của mình qua thời gian. Hãy chắc chắn rằng bạn sẽ nói chuyện với bác sĩ về những quyết định trị liệu cũng như những băn khoăn của bạn.

Bạn cũng có thể muốn nói đến việc chăm sóc sức khoẻ bằng cách viết ra. Đây được gọi là sự chi phối hay ý chí sống. Nó sẽ giúp bạn quản lý được những chăm sóc ý tế của bản thân khi mà bạn không thể đưa ra quyết định hoặc lên tiếng cho bản thân. Bạn cũng có thể muốn chọn một người bạn hoặc một ng thân để nói hộ. Đây được gọi là sức mạnh để chịu đựng khi có người uỷ nhiệm. Lên kế hoạch cho những điều này trước hết sẽ giúp bạn đảm bảo được những chăm sóc y tế của bản thân như ý muốn.

Quan Trọng Cần Nhớ

Có thể tiêu đề chính của bản báo cáo về chứng Xơ Cứng Teo Cơ Một Bên sẽ không như bạn tưởng tượng. Hãy kiểm tra danh sách các đồng nghĩa dưới đây để tìm những tên gọi khác và các phân nhánh không theo thứ tự được đưa ra bởi báo cáo này.

Những Khái Niệm Đồng Nghĩa

  • ALS
  • Chứng Xơ Cứng Teo Cơ Một Bên – 
  • Chứng Teo Cơ Aran-Duchenne
  • Bệnh Gehrig
  • Bệnh Lou Gehrig
  • Bệnh Về Hệ Thống Vận Động (Về Trọng Tâm và Thiếu Linh Hoạt)

Các Phân Nhánh Không Theo Thứ Tự

  • Chứng Teo Cơ Tuỷ, Loại ALS
  • Chứng Teo Cơ Tuỷ Juvenile
  • Liệt Hành Não Tiến Triển
  • Chứng Teo Cơ Trọng Tâm Benign của ALS
  • Bệnh về Hệ Thần Kinh Vận Động Trên
  • Bệnh Werdnig-Hoffman
  • Bệnh Wohlfart
  • Chứng Xơ Cứng Một Bên Chính
  • Chứng Teo Cơ Tuỷ Ở Trẻ Em
  • Bệnh Kugelberg-Welander

Khái Niệm Tổng Quát

Chứng xơ cứng teo cơ một bên (ALS) là một nhóm các rối loạn được biết đến như bệnh về các dây thần kinh vận động. Nó được cấu thành bởi sự thoái hoá tiếp diễn và cuối cùng là cái chết của các tế bào thần kinh (thần kinh vận động) trong não bộ, cuống phổi và tuỷ sống hỗ trợ cho giao tiếp giữa hệ thần kinh và các cơ trên cơ thể. Thông thường, các dây thần kinh vận động trong não bộ (dây thần kinh vận động trên) sẽ gửi tín hiệu đến các dây thần kinh vận động ở tuỷ sống (dây thần kinh vận động dưới) và sau đó đến các cơ khác nhau.

ALS gây ảnh hưởng lên cả dây thần kinh vận động trên và dưới, khiến cho sự trao đổi thông tin bị gián đoạn, và các cơ sẽ dần yếu đi và bị thải trừ. Cuối cùng, khả năng khởi động và điều khiển các cử động bị mất đi. Nghiêm trọng hơn, ALS còn dẫn đến suy hô hấp bởi những ảnh hưởng cá thể làm khiến mất khả năng điều khiển các cơ ở ngực và cơ hoành. ALS còn hay được gọi là bệnh Lou Gehrig.