Tìm hiểu về Bệnh Xơ Gan

Tìm hiểu về Bệnh Xơ Gan

2654
Chia Sẻ
bệnh xơ gan

Bệnh xơ gan là gì?

Bệnh xơ gan là một chứng bệnh thoái hoá nghiêm trọng xảy ra khi những tế bào khoẻ mạnh trong gan bị tổn thương và được thay thế bằng các mô sẹo, đây là kết quả do sự tàn phá của rượu bia hoặc viêm gan mãn tính. Khi các tế bào gan nhường chỗ cho những mô sẹo chai lì, cơ quan này mất đi khả năng hoạt động một cách đúng đắn. Những tổn thương nghiêm trọng có thể dẫn tới suy gan và thậm chí tử vong.

Bệnh xơ gan cũng dẫn đường cho một sự nguy hiểm khác nữa: Khi những mô sẹo quá dày đặc sẽ làm chậm lưu thông máu qua gan, khiến cho máu phải tìm đường khác để quay về tim. Những con đường này gồm những mao mạch dọc dạ dày và thực quản. Áp lực gia tăng ở những mạch máu này, gọi là chứng giãn tĩnh mạch, sẽ khiến chúng bị giãn nở và, ở một số trường hợp, bị vỡ. Đây là một tình trạng đặc biệt xảy ra ở những mạch máu nơi thực quản.

Mỗi năm, khoảng 31,000 người Mỹ chết do xơ gan, chủ yếu vì sử dụng rượu bia và bệnh viêm gan C mãn tính. Căn bệnh này không thể được cải thiện hoặc chữa trị trừ khi, trong một số trường hợp, nhờ vào việc cấy ghép gan. Tuy nhiên, nó thường được kiềm hãm hoặc tạm ngừng đặc biệt khi căn bệnh được chẩn đoán kịp thời. Những bệnh nhân nào nghĩ họ có khả năng bị xơ gan nên đến gặp bác sĩ sớm nhất có thể.

Xơ gan là một bệnh nghiêm trọng do tầm quan trọng của những cơ quan nội tạng mà nó ảnh hưởng. Gan, nặng khoảng 1.5 kg và gần bằng kích thước của một quả bóng, là cơ quan nội tạng lớn nhất trong cơ thể. Trong số những chức năng khác nhau của nó, gan đóng vai trò như một phầu quan trọng của hệ thống tiêu hoá qua việc sản xuất ra mật, thứ được dự trữ trong túi mật, sau đó giải phóng vào trong ruột, nơi giúp chuyển hoá các thực phẩm nhiều chất béo. Gan cũng giúp duy trì sự cấu thành của máu bằng cách điều chỉnh lượng mỡ, protein, và đường thâm nhập vào máu.

Là một trung tâm lọc máu chính cho cơ thể, gan làm việc để giải độc rược bia, các loại thuốc, và những hoá chất khác có tiềm ẩn khả năng gây hại. Cùng với lá lách, gan sẽ chặn đứng và loại bỏ những tế bào máu đỏ đã bị hao mòn. Và vì nó hỗ trợ việc thải trừ các vi khuẩn và virút trong máu, gan là một thành phần không thể thiếu của hệ miễn dịch. Nếu gan của bạn không hoạt động bình thường, bạn sẽ dễ bị viêm nhiễm hơn.

Gan có một khả năng chịu đựng bệnh tật và tổn thương đáng kinh ngạc. Ngay cả khi 70% của nó bị tàn phá và loại bỏ, cơ quan này vẫn có thể hoạt động, mặc dù tính hiệu quả có thể bị giảm sút. Nếu những tình trạng bệnh gây nên sự tàn phá đã được loại bỏ hoặc điều chỉnh, gan thường có khả năng hoạt động trở lại.

Mặc dù các chức năng sẽ không bao giờ có thể quay trở lại với những phần của gan đã bị biến thành mô sẹo, nhưng bạn vẫn có thể sống một cuộc sống khoẻ mạnh với phần còn lại nếu căn bệnh được điều trị kịp thời. Tuy nhiên, bệnh xơ gan có một thời điểm mà ở đó, không còn khái niệm quay trở lại nữa. Khi càng ngày càng nhiều tế bào bị thay thế bởi các mô sẹo, các tế bào khoẻ mạnh còn lại sẽ dần ít đi nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm cho vô số các chức năng của gan. Cuối cùng, những vấn đề về chức năng của gan sẽ bùng phát và có thể sẽ mãi như vậy. Đây là lý do vì sao việc xác định những nguyên nhân tiềm ẩn sớm nhất có thể và bắt đầu những bước loại bỏ chúng là điều vô cùng quan trọng.

Điều gì gây nên xơ gan?

Xơ gan xảy ra như một kết quả của sự tổn thương gan trong một thời gian dài. Những nguyên nhân có khả năng nhất bao gồm virút, thiếu hụt gien, mật bị nghẽn lâu ngày, và thường xuyên sử dụng thuốc hoặc các chất độc khác. Tuy nhiên, ở hầu hết các trường hợp, thủ phạm thường là việc uống quá nhiều rượu bia.

Mối liên hệ giữa rượu bia và xơ gan đã được ghi nhận kỹ càng. Các nghiên cứu cho thấy dù việc uống rượu bia ở mức vừa phải thật chất có thể giúp ngăn chặn đột quỵ và các bệnh tim mạch, nhưng uống quá nhiều có tác hại rõ ràng lên gan. Ví dụ, người Pháp – nổi tiếng với việc uống rượu – có mức ảnh hưởng bởi các bệnh tim mạch khá thấp, nhưng tỷ lệ mắc bệnh xơ gan ở người Pháp lại rất cao. Rất nhiều bác sĩ tin rằng số người chết vì xơ gan do uống rượu nhiều hơn số người được chúng bảo vệ khỏi các bệnh tim mạch.

Nói đơn giản hơn, bạn uống càng nhiều rượu bia – và mức độ uống rượu càng thường xuyên – thì bạn sẽ dễ bị xơ gan hơn. Do sự khác biệt giữa cơ thể người nam và người nữ đối với rượu bia, nên lượng rượu bia mà bạn có thể hấp thụ một cách an toàn phụ thuộc nhiều vào giới tính. Phụ nữ thường dễ bị các tổn thương về gan do rượu bia hơn nam giới.

Hãy nhớ rằng mức độ ảnh hưởng của rượu bia có thể khác biệt ở mỗi người. Đối với một số người, uống một ly một ngày là đủ để để lại những vết sẹo vĩnh viễn cho gan. Nếu bạn uống, đặc biệt là uốg nhiều và thường xuyên, thì hãy để bác sĩ kiểm tra xem bạn có dấu hiệu của xơ gan không. Điều này là cần thiết kể cả khi bạn thấy khoẻ mạnh, do các triệu chứng của xơ gan thường không xuất hiện cho tới khi quá trễ để có thể ngăn chặn bệnh hay làm chậm tiến trình của nó.

Uống quá nhiều rượu bia gần như sẽ dẫn đến các tổn thương không thể tránh khỏi cho gan, nhưng không phải lúc nào nó cũg gây nên xơ gan. Một số người uống nhiều sẽ mắc viêm gan do rượu bia, một dạng viêm sưng gan có thể kéo dài một hoặc hai tuần, gây ra các triệu chứng buồn nôn, sốt, chán ăn, vàng da, và rối loạn. Qua một thời gian, tình trạng này có thể dẫn tới xơ gan. Ngay cả những người uống ít nhưng cứ liên tục tham gia vào những bữa tiệc tùng ngày này qua ngày khác cũng có thể bị rơi vào tình trạng gan nhiễm mỡ, xuất hiện khi các tế bào gan bị sưng và tích tụ mỡ cùng với nước. Tình trạng này có thể gây đau đớn hoặc suy yếu của gan và những bất thường khi gan hoạt động. Gan nhiễm mỡ cũng có thể là kết quả của bệnh tiểu đường, cholesterol cao, béo phì, và thiếu dinh dưỡng trầm trọng.

Một nguyên nhân thường gặp khác của xơ gan là viêm gan virút, một thuật ngữ tổng quát chỉ sư viêm nhiễm của gan do ảnh hưởng của virút. Trong số những thể đa dạng của bệnh này chỉ có 2 thể, viêm gan B và viêm gan C, là có thể gây nên những viêm nhiễm mãn tính dẫn tới các vết sẹo và sơ gan. Việc gây sẹo thường xảy ra sau khi bệnh viêm gan trở nên mãn tính (kéo dài 6 tháng hoặc hơn). Các triệu chứng có thể sẽ rất mờ nhạt ban đầu khiến cho bệnh nhân bị viêm gan mãn tính dường như không nhận ra rằng gan của họ đang bị sẹo. Trong khi đó, sự tổn thương vẫn không ngừng gia tăng, và có thể dẫn tới kết quả của một căn bệnh xơ gan nghiêm trọng sau đó. Vì vậy, việc những người bị viêm gan thường xuyên khám nghiệm, đặc biệt là khi viêm gan có thể được điều trị và, ở một số trường hợp, được chữa khỏi là rất quan trọng. Và do viêm gan cũng có thể lây lan, những thành viên trong gia đình người bị mắc bệnh cũng nên đi khám nghiệm.

Xơ gan đôi khi, mặc dù rất hiếm, xảy ra do thừa hưởng chứng rối loạn gan. Ví dụ, theo các bệnh Wilson, sự thiếu hụt về gien có thể ngăn chặn khả năng chuyển hoá đồng trong cơ thể. Do đó, một lượng lớn kim loại sẽ được tích tụ trong nhiều cơ quan khác nhau, đặc biệt là ở gan, nơi mà chúng phá huỷ các mô tế bào. Tương tự, bệnh thừa sắt khiến cho cơ thể hấp thụ một lượng lớn sắt, làm tổn thương gan và tạo nên các vết sẹo. Chứng rối loạn này thường tấn công vào nam giới ở độ tuổi từ 40 đến 60; phụ nữ chưa qua thời kỳ tiền mãn kinh thường không bị ảnh hưởng bởi cơ thể của họ sẽ đào thải sắt trong giai đoạn kinh nguyệt. Sự thiếu hụt Alpha-1-antitrypsin là sự thiếu hụt enzim gây nên sự tích trữ những chất trong gan dẫn tới sự tàn phá các tế bào gan.

Trẻ em sinh ra mắc chứng loạn chuyển hoá carbohydrate bẩm sinh (galactosemia) bị thiếu một enzim cần thiết để tiêu hoá một thành phần của đường sữa. Đường sữa, hay còn gọi là lactose, được tạo nên bởi hai loại đường, glucose và galactose. Cơ thể cần phải chuyển hoá galactose thành glucose. Với những người bị mắc galactosemia, enzim được dùng cho sự chuyển hoá này bị thiếu hụt hoặc không hoạt động bình thường. Galactose sẽ tích tụ trong gan cho tới khi đạt được mức trở thành chất độc và tiềm ẩn sự chết người nếu không được chữa trị kịp thời. Trẻ sơ sinh mắc chứng rối loạn này nên được cai sữa và dùng những công thức thay thế không chứa galactose.

Một số trẻ sinh ra không có ống dẫn mật, hoặc ống dẫn bị tật. Do mật không thể được đưa ra ngoài cho cơ thể, nó tích tụ trong gan và cuối cùng trở thành chất độc. Mặc dù tình trạng này đôi khi được điều trị không cần phẫu thuật, nhưng hầu hết trẻ em mắc bệnh đều chết do xơ gan trước khi chúng được 2 tuổi.

Xơ gan có thể là kết quả của sự nghẽn hoặc các vết sẹo ngăn chặn dòng chảy của mật trong ống dẫn và khiến cho nó phải quay lại nằm trong gan một quãng thời gian dài. Điều này xảy ra ở những tình trạng như viêm xơ chai đường mật nguyên phát (PSC) hay xơ gan do tắc mật nguyên phát. Bệnh cũng có thể là kết quả của việc dùng những loại thuốc nhất định trong quãng thời gian dài, bao gồm methotrexate và isoniazid, và các chất độc khác trong môi trường, như thuốc trừ sâu và các hợp chất có chứa arsen. Sau cùng, viêm gan tự miễn là một quá trình viêm nhiễm trong gan dẫn tới các vết sẹo và xơ gan do các kháng thể được sản sinh ra từ cơ thể tấn công gan. Nguyên nhân của tình trạng này vẫn chưa được xác định.